Tôn vinh quá khứ, ăn mừng hiện tại, định hình tương lai. Chúc mừng ngày Juneteenth!
Sau 5 năm kể từ lần đầu tiên được công nhận, toàn quốc hiện đang kỷ niệm Juneteenth như một ngày lễ quốc gia. Ngày kỷ niệm hàng năm việc giải phóng những nô lệ da đen cuối cùng tại Texas này bắt nguồn từ đạo luật liên bang do Tổng thống Joe Biden ký vào năm 2021. Kể từ đó, vào ngày 19 tháng 6 (hoặc ngày làm việc gần nhất với ngày này), các hoạt động kỷ niệm thường diễn ra tại những tụ điểm công cộng, nơi người da đen cùng thưởng thức tiệc hè, âm nhạc và giao hảo với nhau. Tuy nhiên, xét về mặt lịch sử, ý nghĩa của Juneteenth còn sâu sắc hơn thế.
Ngày lễ liên bang mới nhất này đánh dấu sự kiện ngày 19 tháng 6 năm 1865, khi Thiếu tướng Gordon Granger thuộc quân đội Liên bang (Union) công bố kết thúc Nội chiến và tuyên bố tự do cho tất cả những người bị bắt làm nô lệ. Trước đó một năm rưỡi, Tổng thống Abraham Lincoln đã ban hành Tuyên ngôn Giải phóng Nô lệ, áp dụng cho các tiểu bang thuộc Liên minh miền Nam (Confederacy) nhưng không bao gồm các tiểu bang biên giới như Maryland và Delaware – những tiểu bang đã đứng về phía miền Bắc.
Mặc dù một số nô lệ ở miền Nam đã trốn thoát và tìm đến các trại của quân đội Liên bang, nhưng tuyên ngôn này vẫn chưa thể thực thi tại Texas cho đến khi Tướng Granger cùng binh lính của ông đặt chân đến Galveston, Texas. Chế độ nô lệ chỉ thực sự bị bãi bỏ hoàn toàn sau khi Tu chính án thứ 13 được phê chuẩn vào cuối năm 1865.
Những người dân Texas vừa được giải phóng đã tổ chức lễ kỷ niệm này lần đầu tiên vào năm sau đó – lễ hội mà sau này được gọi là Juneteenth. Các hoạt động kỷ niệm dần lan rộng sang những tiểu bang khác ở vùng Tây Nam và miền Tây. Năm 1980, Texas trở thành tiểu bang đầu tiên công nhận ngày này là một ngày lễ chính thức.
Tại Boston, sau khi Juneteenth trở thành ngày lễ liên bang, sự kiện này được kết hợp với lễ hội thường niên “Roxbury Homecoming” tại Công viên Franklin. Sự kiện năm nay dự kiến diễn ra vào thứ Bảy, ngày 20 tháng 6, dưới sự bảo trợ của Liên minh Công viên Franklin (Franklin Park Coalition). Chương trình sẽ diễn ra theo hình thức truyền thống của một buổi dã ngoại quy mô lớn với nhiều món nướng, âm nhạc sôi động cùng đông đảo người dân tụ họp vui chơi. Tất cả những việc này đều góp phần duy trì và xây dựng tinh thần cộng đồng gắn kết giữa các cư dân da đen trong khu vực.
Các hoạt động kỷ niệm thời kỳ đầu – đánh dấu sự chấm dứt thực tế của chế độ nô lệ – không chỉ bao gồm những hoạt động kể trên mà còn mang ý nghĩa khác. Theo truyền thống, lễ hội thường có sự tham gia của ít nhất một diễn giả uy tín để chia sẻ về tình hình của cộng đồng người da đen, những tiến bộ đạt được kể từ khi chế độ nô lệ kết thúc, cũng như những việc cần tiếp tục thực hiện để đạt được sự bình đẳng trọn vẹn. Sau đó, các hoạt động lễ hội sẽ bắt đầu.
Việc thiếu đi sự chú trọng vào những cột mốc đã qua và những mục tiêu cần đạt tới có nguy cơ biến Juneteenth thành một ngày lễ sáo rỗng, giống như cách nhiều người coi Giáng sinh chỉ là dịp tặng quà mà tách rời khỏi ý nghĩa về sự ra đời của Chúa Jesus và tôn giáo mà Ngài đã khởi xướng.
May mắn thay, tại Boston vẫn có một lễ kỷ niệm tuy nhỏ hơn nhưng tuân thủ đúng hình thức truyền thống. Bảo tàng thuộc Trung tâm Nghệ sĩ Người Mỹ gốc Phi (Museum of the National Center of Afro-American Artists) từ lâu đã tổ chức buổi diễn thuyết chính trong lễ kỷ niệm Juneteenth tại khuôn viên rộng rãi ở Roxbury. Sự kiện thường niên lần thứ 15 này – vốn đã được tổ chức từ trước khi Juneteenth trở thành ngày lễ liên bang – dự kiến diễn ra vào ngày 19 tháng 6. Các diễn giả năm nay bao gồm bà Tia Lites, cựu hiệu trưởng Học viện Lãnh đạo Helen Y. Davis (từng là một trường công lập theo mô hình charter tại Dorchester) và ông Regie Gibson, nhà thơ tiêu biểu (poet laureate) của tiểu bang Massachusetts.
Tuy nhiên, truyền thống diễn thuyết cũng gặp nhiều thách thức trong thời đại mà khả năng tập trung của con người ngày càng ngắn lại. Cố giáo sư Charles Ogletree của Trường Luật Harvard từng có một bài diễn văn rất công phu tại lễ kỷ niệm của bảo tàng, nhưng lại không có nhiều người thực sự chú tâm lắng nghe.
Để hiện đại hóa truyền thống này, các diễn giả có thể lồng ghép thêm các đoạn video ngắn, hình ảnh minh họa, âm nhạc hoặc kết hợp tất cả các phương tiện đó. Cách thức giao tiếp của con người đã thay đổi nhiều kể từ thế kỷ 19, và Juneteenth hoàn toàn có thể bắt kịp xu hướng này mà không làm mất đi trọng tâm là vấn đề của cộng đồng người da đen.
Vì vậy, hãy tiếp tục duy trì các lễ kỷ niệm Juneteenth, đồng thời kết hợp và đổi mới truyền thống diễn thuyết – vốn mang lại “món ăn tinh thần” song hành cùng những bữa tiệc. Khu vực Boston có rất nhiều giáo sư đại học và các nhà tư tưởng uy tín có thể đảm nhận vai trò này.
Ronald Mitchell
Biên tập viên kiêm Nhà xuất bản, báo Bay State Banner
Source: https://baystatebanner.com/2026/06/17/juneteenth-is-more-than-a-holiday-feast